Spadkobiercy fotografa walczą o prawa do ikonicznego ujęcia Pelého
Fotograf, który uwiecznił jeden z najbardziej rozpoznawalnych momentów w karierze brazylijskiej legendy futbolu Pelého, stał się bohaterem głośnego sporu prawnego. Spuścizna po Alberto Ferreirze złożyła pozew o naruszenie praw autorskich przeciwko marce lifestylowej Pelé Soccer.
O które zdjęcie chodzi?
Sprawa dotyczy czarno-białej fotografii wykonanej w 1965 roku podczas towarzyskiego meczu Brazylii z Belgią. Ferreira uchwycił na niej Pelého w trakcie efektownej przewrotki — zawodnik jest odwrócony do góry nogami, a piłka odrywa się od jego nogi pod kątem prostym.
Brazylia wygrała tamten mecz 5:4, a Pelé strzelił hat-tricka. Samo zagranie nie miało wówczas kluczowego znaczenia dla wyniku, jednak zdjęcie z czasem nabrało niemal mitycznego statusu. Pomogło spopularyzować przewrotkę — zwaną po hiszpańsku „chileną" — w światowym futbolu.
Czego dotyczy zarzut naruszenia?
Spuścizną po fotografu zarządza jego syn, Antonio Carlos Ferreira Lima. Przez lata fotografia była licencjonowana różnym podmiotom. Problem pojawił się, gdy marka Pelé Soccer — powstała we współpracy z piłkarzem jeszcze przed jego śmiercią w 2022 roku — zaczęła reprodukować zdjęcie bez żadnej umowy licencyjnej.
Wizerunek trafił na koszulki i inne artykuły odzieżowe sprzedawane w sklepach sieci w Nowym Jorku, Anaheim, Miami i Orlando. Ani grosza nie trafiło do rodziny twórcy fotografii.
Kwestia rejestracji praw autorskich
Ciekawym wątkiem prawnym jest tu status ochrony zdjęcia. Fotografia nie jest zarejestrowana w amerykańskim Urzędzie ds. Praw Autorskich, jednak jest objęta ochroną na mocy Konwencji Berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych.
Ciekawe artykuły:
Zarówno Brazylia, jak i Stany Zjednoczone są sygnatariuszami tej konwencji, co oznacza, że dzieła stworzone w krajach członkowskich automatycznie korzystają z ochrony prawnoautorskiej w pozostałych krajach członkowskich. Ponieważ Ferreira po raz pierwszy opublikował fotografię w Brazylii, pozew wskazuje, że nie ma wymogu jej rejestracji w USA.
Zarzuty i żądania strony powodowej
Pozew, złożony w marcu w Sądzie Okręgowym dla Południowego Dystryktu Nowego Jorku, zawiera dwa główne zarzuty:
- Naruszenie praw autorskich — poprzez reprodukcję i sprzedaż towaru z wykorzystaniem fotografii bez licencji
- Naruszenie przepisów Digital Millennium Copyright Act (DMCA) — za co grozi odszkodowanie do 150 000 dolarów za każde naruszenie
Rodzina Ferreiry domaga się sądowego zakazu dalszej sprzedaży produktów z tym wizerunkiem, a także odszkodowania obejmującego zyski osiągnięte przez markę z tytułu domniemanego naruszenia.
Jak zareagowała marka Pelé Soccer?
W marcu tego roku rodzina fotografa oficjalnie powiadomiła Pelé Soccer o tym, że użycie zdjęcia odbywa się bez autoryzacji. Firma co prawda odpowiedziała na to pismo, jednak — według twierdzeń powodów — nie zaprzestała korzystania z wizerunku. To właśnie ta reakcja skłoniła spadkobierców do wniesienia pozwu.
Szerszy kontekst: prawa fotografów sportowych
Ta sprawa to kolejny przykład rosnącej świadomości dotyczącej praw autorskich fotografów sportowych. Obrazy uchwycone w kluczowych momentach historii sportu mają ogromną wartość komercyjną, a twórcy takich zdjęć — lub ich spadkobiercy — coraz częściej decydują się bronić swoich praw na drodze sądowej.
Przewrotka Pelého z 1965 roku na zawsze weszła do kanonu piłkarskiej ikonografii. Teraz okazuje się, że zdjęcie dokumentujące ten moment warte jest nie tylko sentymentalnie, ale też finansowo — i to niemało.
