To proste zachowanie zdradza wewnętrzną niepewność

Sygnały, które dostrzegamy wokół siebie codziennie

Ktoś potrzebuje mieć rację w każdej dyskusji. Ktoś inny nie potrafi powiedzieć „nie wiem". Jeszcze inna osoba reaguje uśmiechem na coś, co w rzeczywistości ją zraniło. Wszystko wygląda jak zwykła komunikacja, żaden dramat. A jednak to drobne flagi wbite w krajobraz wewnętrznych wątpliwości.

Im bardziej ktoś obawia się, że nie jest wystarczająco dobry, tym bardziej skomplikowaną kulisę wokół siebie buduje. I ta kulisa często wygląda całkowicie zwyczajnie.

W tramwaju nerwowo bawi się rękawami bluzy. Śmieje się odrobinę głośniej niż inni, reaguje sekundę później, sprawdza ekran po każdym zdaniu. Na pierwszy rzut oka działa pewnie siebie – ma wyuczone żarty, właściwy kąt nachylenia głowy, kontakt wzrokowy. A jednak jest w tym coś kruchego, drobne pęknięcie, które wyczuwasz raczej instynktem niż rozumem.

Nagle uświadamiasz sobie, że czasami ty sam tak właśnie wyglądasz. Tylko niechętnie to przyznajemy.

Jak niepewność wygląda w praktyce – i co możesz z nią zrobić

Pierwszy wyraźny sygnał? Nieustanne „przepraszam" za kompletne drobiazgi. Za to, że ktoś przeszedł obok ciebie w biurze. Za e-mail wysłany pięć minut później. Za pytanie, które jest całkowicie zasadne. Ta słowna wata to nie grzeczność, lecz ubezpieczenie: wolę się z góry pomniejszyć, niż ryzykować, że kogoś będę niepokoić.

Spróbuj przez jeden dzień policzyć, ile razy przepraszasz całkowicie niepotrzebnie. Ta liczba potrafi zaskoczyć.

Jedna czytelniczka opowiadała mi, jak przez trzy lata w pracy za każdym razem mówiła „w porządku", gdy ktoś wchodził jej w słowo. Na naradach siedziała prosto, uśmiechała się, przytakiwała. Gdy szef po raz piąty przerwał jej uwagę, automatycznie się wycofała: „Nie, nic, to nieważne".

Wieczorem miała głowę pełną zdań, które powinna była powiedzieć głośno. Tego dnia uświadomiła sobie, że niepewność u niej nie wygląda jak drżący głos. Wygląda jak chroniczne cofanie się o krok do tyłu w momencie, gdy powinna pozostać na miejscu.

Wyobraź sobie firmową naradę. Kolega, który przerywa każde zdanie innych, mówi szybko i ma przygotowaną opinię na wszystko. Wygląda jak wyraźny lider. Gdy jednak spotkanie się kończy, pod stołem ma spocone dłonie, a w domu przez godzinę się zastanawia, czy nie powiedział czegoś głupiego.

Badania psychologów pokazują, że właśnie ci najgłośniejsi często nie są wewnętrznie najbardziej spokojni. Nierzadko wręcz przeciwnie. Głośność służy tylko jako maska, aby nikt nie dostrzegł, jak bardzo boją się zostać „odkryci".

Kompensacyjne strategie, które nas zdradzają

Wewnętrzna niepewność ma jedną osobliwą cechę: rzadko pokazuje się bezpośrednio. Nie siedzi w kącie i nie szepcze: „Boję się, że nie jestem wystarczający".

Zamiast tego chowa się w codziennych gestach – w przesadnych przeprosinach, unikaniu konfliktów, ciągłym wyjaśnianiu lub potrzebie udowadniania, ile dajemy radę. Ciało i mowa uczą się sztuczek, jak wątpliwości ukryć. A im lepiej nam to wychodzi, tym gorzej je zauważamy u siebie samych.

Ciekawe artykuły:

• Sony Zamyka Prawie Cały Biznes Kart Pamięci z Powodu Niedoboru SSD
• Dlaczego ludzie czują się bardziej zadowoleni, gdy mają stały rytm dnia
• Koniec z drogim awokado: to proste warzywo balkonowe zrobi równie kremowy tost

Psychologowie mówią o tzw. „strategiach kompensacyjnych". Jeśli obawiamy się, że nie jesteśmy wystarczająco kompetentni, mówimy dwa razy więcej, by to zakryć. Gdy mamy wrażenie, że nie jesteśmy dość interesujący, robimy błazna całej grupie. Jeżeli boimy się odrzucenia, automatycznie zgadzamy się na wszystko, byleby nikomu nie podpaść.

Niepewność nie oznacza więc tylko cichej osoby w kącie. Czasami nosi garnitur doskonałej, przesadnie uśmiechniętej wersji samego siebie, która nigdy się nie kłóci i wszystko „rozumie".

Jak zachowywać się inaczej, gdy rozpoznasz własną niepewność

Jeden z najpraktyczniejszych kroków to spowolnienie reakcji. Nie dawanie odpowiedzi od razu, niewypełnianie ciszy automatycznym „tak, jasne" lub obronnym żartem. Pięć sekund ciszy potrafi pokazać, co naprawdę czujesz.

Gdy następnym razem będziesz miał potrzebę przeprosić za wszystko, spróbuj zastąpić zdanie innym. Zamiast „przepraszam, że zawracam tym głowę": „Mam jedno pytanie". Brzmi drobno, ale dla mózgu to mała rewolucja.

Wielu ludzi myśli, że niepewność rozwiążą tym, że będą na sobie „harowali" dwukrotnie ciężej. Więcej wydajności, więcej kursów, więcej starań o perfekcję. Tyle że niepewność przez to tylko rośnie. Żywi się poczuciem, że musimy się nieustannie udowadniać.

Bądź w tym wobec siebie delikatny. Ów wewnętrzny krytyk nie jest wrogiem, którego należy uciszyć siłą. To raczej przestraszona część ciebie, która potrzebuje, byś w końcu potraktował ją poważnie. Nie kopał jej w kąt.

„Pewność siebie to nie brak wątpliwości. To zdolność kontynuowania mimo nich."

Praktyczne kroki, które możesz zacząć dziś

Bądźmy szczerzy: nikt z nas naprawdę nie wykonuje wszystkich tych samorozwojowych rytuałów codziennie, jak się pisze w motywacyjnych poradnikach. I to jest w porządku.

• Zacznij od jednego konkretnego wzorca – na przykład nadmiernych przeprosin – i obserwuj go przez cały tydzień.
• Zastąp automatyczną reakcję jednym neutralnym zdaniem, które wcześniej przygotujesz.
• Wieczorem krótko zapisz sytuację, w której sam się pomniejszyłeś. Nie ze względu na poczucie winy, ale dla poznania.

Kiedy zaczniesz zauważać te małe przejawy, otworzy się nieprzyjemne, ale ważne pytanie: Czego się właściwie tak boję? Że ktoś mnie odrzuci? Że się ze mnie wyśmieje? Że odkryje, iż nie jestem tak zdolny, jak wyglądam?

Taka szczerość wobec siebie jest trochę jak zdjęcie opatrunku z rany, która wciąż jest wrażliwa. Boli. A jednak to jedyny sposób, by mogła zacząć się goić. Bez tego ciągle tylko wymieniamy plastry i udajemy, że to wystarczy.

Niepewność jako kompas, nie jako wyrok

Wewnętrzna niepewność nie jest błędem charakteru. To ślad po doświadczeniach, które czasami bolały bardziej, niż przyznaliśmy. Gdzieś między szkolnymi ocenami, pierwszymi miłościami i pierwszymi szefami ponieśliśmy komunikat: „Lepiej bądź ostrożny, za bardzo się nie pokazuj, za wiele nie chciej".

I tak dziś siedzimy na naradach, rodzinnych obiadach lub przy piwie i mówimy mniej, niż chciałoby nasze prawdziwe ja. Tylko żeby przypadkiem czegoś nie zepsuć. Być może właśnie ta ostrożność kosztuje cię najwięcej sił.

Najczęściej zadawane pytania

• Jak poznam, że to niepewność, a nie grzeczność? Przyjrzyj się ciału: jeśli czujesz napięcie, ucisk w klatce piersiowej lub złość na siebie, to raczej niepewność niż czysta uprzejmość.
• Czy normalne jest odczuwanie niepewności nawet po latach sukcesów? Tak, wielu odnoszących sukcesy ludzi ją ma. Sukcesy często tylko przesuwają poprzeczkę wyżej, zamiast ją usunąć.
• Czy pomoże mi, gdy zacznę o tym rozmawiać z innymi? Najczęściej tak. Szczera rozmowa z osobą, której ufasz, potrafi zmniejszyć poczucie, że jesteś w tym sam.
• Czy mam się zmuszać do konfliktów, jeśli ich unikam? Nie zmuszać, raczej wybierz jedną małą sytuację, w której wyrażisz swoją opinię jasno i spokojnie. Trenuj na małych sprawach.
• Kiedy już szukać profesjonalnej pomocy? Jeśli niepewność ogranicza cię w pracy, relacjach lub trzyma w lęku długoterminowo, terapia to rozsądny krok, nie porażka.