Czym dokładnie jest El Niño i dlaczego wszyscy teraz zwracają na nie uwagę
Instytuty meteorologiczne po obu stronach Atlantyku widzą ten sam niepokojący sygnał w swoich modelach: prawdopodobieństwo powrotu El Niño jest ekstremalnie wysokie. W najgorszym scenariuszu zjawisko może przerodzić się w wyjątkowo potężne wydarzenie typu „super", które zmiażdży rekordy pogodowe i całkowicie przestawi granice tego, co uznajemy za normalnie lato.
W normalnych warunkach silne wiatry pasatowe wieją wzdłuż równika ze wschodu na zachód nad Oceanem Spokojnym. Spychają ciepłą wodę powierzchniową w kierunku Azji, podczas gdy u wybrzeży Ameryki Południowej wypływa chłodniejsza woda z głębin. Ta równowaga w dużej mierze kształtuje globalne wzorce pogodowe.
Podczas El Niño wiatry pasatowe słabną. Ciepła woda cofa się w stronę zachodniego wybrzeża Ameryki, a wschodnia tropikalna część Oceanu Spokojnego gwałtownie się ociepla. Ta dodatkowa energia cieplna trafia ostatecznie do atmosfery, wpływając na ciśnienie powietrza, prądy strumieniowe i tory burzowe niemal na całej kuli ziemskiej.
Silne El Niño działa jak turbosprężarka na istniejący klimat: wszystko, co już jest gorące i ekstremalne, może pójść o krok dalej.
Naukowcy mówią o „super" El Niño, gdy ocieplenie wód oceanicznych jest wyjątkowo duże i długotrwałe — porównywalne z rekordowymi latami 1997–1998 oraz 2015–2016.
Co pokazują najnowsze modele klimatyczne
Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych zaktualizowało niedawno swoje modele sezonowe. Wyniki przyciągnęły uwagę ekspertów klimatycznych na całym świecie.
- Prawdopodobieństwo wystąpienia umiarkowanego El Niño do sierpnia: około 98%
- Prawdopodobieństwo wystąpienia silnego El Niño: około 80%
- Prawdopodobieństwo wystąpienia bardzo silnego lub „super" El Niño: około 22%
Alarmuje również amerykańska służba meteorologiczna. Według ich obliczeń prawdopodobieństwo, że ciepła faza na Oceanie Spokojnym rozpocznie się między czerwcem a sierpniem, przekracza 60%. Oznacza to, że nadchodzące lato rozegra się nad oceanem zawierającym więcej energii niż zwykle.
Dwudziestodwuprocentowe prawdopodobieństwo ekstremalnego scenariusza może się wydawać niewysokie, ale klimatolodzy porównują je chętnie do rosyjskiej ruletki z dodatkową komorą — tego ryzyka po prostu nie chcesz podejmować, gdy chodzi o pogodę w skali globalnej.
Globalne skutki: od suszy po ulewne deszcze
El Niño nie przynosi jednego konkretnego efektu — przesuwa rozkład prawdopodobieństwa określonych typów pogody. Jedne regiony częściej zmagają się z suszą, inne z obfitymi opadami. Połączenie z wywołanym przez człowieka ociepleniem klimatu sprawia, że skutki są wyraźniejsze, a niekiedy bardziej niebezpieczne.
Ameryka Północna i Południowa: wyraźne kontrasty
Według obecnych prognoz Stany Zjednoczone i Kanada mogą doświadczyć silnie zróżnicowanej pogody, jeśli El Niño nabierze mocy:
- Północne USA i Kanada: większe prawdopodobieństwo cieplejszego i suchszego niż przeciętnie lata, co zwiększa ryzyko pożarów lasów.
- Południowe stany i wybrzeże Zatoki Meksykańskiej: wyższe ryzyko intensywnych opadów i lokalnych powodzi.
- Zachodnie USA: więcej fal upałów, przedłużające się susze i podwyższone ryzyko pożarów.
Doświadczony meteorolog ujął to trafnie: przy wyjątkowo silnym El Niño efekty są zazwyczaj mocniejsze, trwają dłużej i obejmują większy obszar niż podczas zwykłego epizodu.
Jest jednak pewna dobra wiadomość: silne El Niño zwykle wiąże się ze spokojniejszym sezonem atlantyckich huraganów. Cieplejsza woda i zmienione wiatry nad Oceanem Spokojnym mogą hamować powstawanie silnych huraganów nad Atlantykiem.
Inne narażone regiony: od Azji po Afrykę
Poza Amerykami obraz pogodowy również się przesuwa, gdy El Niño się uaktywnia. W poprzednich silnych epizodach meteorolodzy obserwowali między innymi:
| Region | Często obserwowany efekt przy silnym El Niño |
|---|---|
| Zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej (Peru, Ekwador) | Ekstremalne opady, osuwiska błota, powodzie |
| Azja Południowo-Wschodnia i części Australii | Susza, zwiększone ryzyko pożarów lasów, nieurodzaj |
| Wschodnia i południowa Afryka | Okresy suszy przeplatane gwałtownymi ulewami |
| Region monsunowy Indii | Osłabiony monsun, mniejsze opady, presja na rolnictwo |
Nie każdy kraj reaguje identycznie przy każdym El Niño. Postępujące globalne ocieplenie sprawia, że wzorce stają się bardziej nieprzewidywalne i trudniejsze do prognozowania niż dawniej.
Ciekawe artykuły:
Rekordy temperatur znowu mogą zostać pobite
W ostatnich latach miesiąc po miesiącu padały kolejne rekordy klimatyczne. Bardzo silne El Niño nałożone na już ocieplony klimat może tymczasowo podnieść średnią temperaturę na świecie jeszcze wyżej.
Naukowcy zajmujący się klimatem przewidują w takim scenariuszu poważne prawdopodobieństwo, że średnia roczna temperatura przekroczy wyraźnie 1,5 stopnia Celsjusza powyżej poziomu przedprzemysłowego. Ta wartość pochodzi z Porozumienia Paryskiego i stanowi granicę, powyżej której ryzyko nieodwracalnych procesów — takich jak topnienie lodowców i obumieranie raf koralowych — wyraźnie wzrasta.
Super El Niño na już rozgrzanej Ziemi to jak przykręcenie grzejnika w szklarni, która i tak jest już za gorąca.
Nie oznacza to, że Ziemia przekroczy wówczas oficjalnie próg 1,5 stopnia w długim terminie, ale margines staje się coraz węższy. Każdy rok z ponadprzeciętnym skoskiem temperatur zwiększa presję na przyrodę, rolnictwo, służbę zdrowia i infrastrukturę energetyczną.
Na ile pewne są te prognozy?
Meteorolodzy podchodzą do tematu ostrożnie. Prognozy sezonowe na lato są zazwyczaj sporządzane wiosną, a właśnie ten okres jest znany jako „wiosenna bariera predykcji" w prognozowaniu El Niño. Ocean i atmosfera przechodzą wówczas przez fazę przejściową, przez co modele zawierają więcej niepewności.
Oznacza to jednocześnie dwie rzeczy: sygnały są niepokojące, ale nic nie jest jeszcze przesądzone. Prawdopodobieństwo umiarkowanego do silnego El Niño jest duże, natomiast najbardziej ekstremalny scenariusz pozostaje na razie mniej prawdopodobny.
W najbliższych miesiącach instytuty meteorologiczne będą uważnie śledzić temperatury wody w tropikalnej części Oceanu Spokojnego, siłę wiatrów pasatowych oraz zmiany w układach ciśnienia. W miarę jak wiosna będzie się przesuwać ku latu, modele będą precyzować swoje prognozy i stanie się jasne, jak poważne będzie to lato.
Co to może oznaczać w praktyce dla społeczeństwa
Silne lub ekstremalnie silne El Niño uderza nie tylko w wykresy meteorologiczne, ale też w codzienne życie. Susze mogą niszczyć plony i windować ceny żywności. Powodzie i burze powodują szkody w infrastrukturze — od dróg i kolei po sieci energetyczne. Służby zdrowia częściej mierzą się z dolegliwościami związanymi z upałem oraz wybuchami chorób rozwijających się w ciepłych i wilgotnych warunkach.
Rządy i organizacje pomocowe coraz częściej wykorzystują prognozy El Niño jako wczesny system ostrzegawczy. Jeśli z wyprzedzeniem wiadomo, że określone regiony są zagrożone suszą lub intensywnymi opadami, można uzupełnić zbiorniki wodne, dopracować plany ewakuacji i zgromadzić zapasy.
Obserwują to również przedsiębiorstwa. W sektorze rolniczym farmerzy coraz częściej planują terminy siewu i dobór upraw w oparciu o prognozy sezonowe. Sektor energetyczny stara się przewidywać skoki w zapotrzebowaniu na prąd związane z klimatyzacją podczas fal upałów lub ze zwiększonym użyciem pomp irygacyjnych w suchych okresach.
Czym El Niño jest — a czym nie jest
El Niño nie jest odosobnionym zjawiskiem katastroficznym, lecz naturalną oscylacją w systemie klimatycznym. Ta oscylacja istniała na długo przed tym, zanim człowiek zaczął ocieplać atmosferę. Różnica polega na tym, że ta naturalna falka nakłada się teraz na rosnącą linię bazową temperatury.
Przez to skutki silnego epizodu odczuwane są intensywniej. Fala upałów w świecie, który jest już przeciętnie cieplejszy, uderza mocniej niż ta sama fala pięćdziesiąt lat temu. Podobna zasada dotyczy opadów: gdy powietrze może zatrzymać więcej pary wodnej, deszcze bywają intensywniejsze.
Dla tych, którzy śledzą doniesienia o pogodzie, pomocne jest postrzeganie El Niño jako wzmacniacza. Tymczasowo wyostrza istniejące trendy w danym regionie. Tam, gdzie i tak jest sucho, szybciej dochodzi do niedoboru wody; w rejonach podatnych na gwałtowne opady pada częściej lub intensywniej. I choć modele dobrze wychwytują ogólne tendencje, dokładny wynik dla poszczególnych krajów aż do ostatniej chwili zależy od lokalnych uwarunkowań i drobnych przesunięć w prądzie strumieniowym.
