Kiedy czas przestaje być pewnikiem
W zatłoczonym warszawskim metrze stoją obok siebie dwie kobiety. Pierwsza ma w dowodzie 68 lat, ale twarz i ciało trzydziestolatki. Druga wygląda na pięćdziesiąt, choć miała zaledwie dwadzieścia siedem lat, gdy świadomie zdecydowała się nie „zatrzymywać" procesu starzenia. Na panelu reklamowym nad nimi wyświetla się spot nowej kliniki: „Wybierz swój wiek. Pozostań w nim. Na zawsze."
Ludzie patrzą – niektórzy z podziwem, inni z dziwnym napięciem w żołądku. Jakby ktoś wziął naturalny rytm naszego życia i przekręcił pokrętło na wyciszenie. Tymczasem w mediach społecznościowych rodzice spierają się, czy to uczciwe mieć dziecko i jednocześnie nigdy nie postarzec się.
Jeden podpis u lekarza. I czas przestaje być pewnością.
Społeczeństwo, w którym czas się zatrzymał, ale życie toczy się dalej
Wyobraźmy sobie rok 2085. Na ulicach mijają się „wieczni" dwudziestolatkowie, zmęczeni czterdziestolatkowie, którzy zbyt długo odkładali podpis, oraz grupa dumnych sześćdziesięciolatków, którzy w ogóle nie zahamowali starzenia. Każdy wiek stał się nową klasą społeczną, niemal jak niegdyś szlachta i chłopi.
Restauracje kuszą „menu dla biologicznych dwudziestolatków", kluby nocne wpuszczają tylko tych, którzy zatrzymali się poniżej trzydziestki. A gdzieś pomiędzy tym wszystkim stoją ludzie wahający się, czy naprawdę chcą na zawsze zamrozić swoje odbicie w lustrze.
Nagle wiek już nie jest liczbą. To wybór.
Jedno z pierwszych badań tej ery – tak, ludzie wciąż lubią liczyć – wykazało fascynujący fakt. W krajach, gdzie „pauza starzenia" była dostępna, średni wiek zawierania małżeństw spadł z 32 do 25 lat. Młode pary pragnęły być „na zawsze młode razem", jak z kiczowatego plakatu.
Z drugiej strony gwałtownie wzrosła liczba rozwodów po dwudziestu czy trzydziestu latach małżeństwa. Nie dlatego, że partnerzy fizycznie się postarzeli, ale ponieważ ich wewnętrzne życie szło naprzód, podczas gdy twarz w lustrze pozostawała zatrzymana w jednym roku.
Ciało się nie zmieniło. Ale relacje tak – i czasem bolało to bardziej niż zmarszczki.
Schizofrenia wiekowa i nowe dylematy
Naukowcy szybko zaczęli mówić o „schizofrenii wiekowej". Masz w paszporcie zapisane 34 lata, biologicznie jesteś wiecznie dwudziestopięcioletni, psychicznie czujesz się na pięćdziesiąt. Na spotkaniu siedzi pięć osób – wszyscy wyglądają mniej więcej tak samo, ale różnica między najmłodszym a najstarszym to czterdzieści lat doświadczenia.
Ekonomiści rozwiązują nowe dylematy: kiedy człowiek faktycznie powinien przejść na emeryturę, skoro kolana nie zawodzą nawet w wieku osiemdziesięciu lat? A kto będzie wykonywał „niewdzięczne" prace, gdy wszyscy mają siłę, by w wieku siedemdziesięciu lat gonić za czymś lepszym?
Starzenie zniknęło ze skóry. Przeniosło się do systemu.
Transformacja rodzin, pracy i relacji międzyludzkich
Codzienne życie wyglądałoby nagle zupełnie inaczej. Do szkoły chodziłyby dzieci z rodzicami wyglądającymi jak ich starsze rodzeństwo oraz dziadkami, których można by pomylić z kolegami z uniwersytetu. Nauczyciele musieliby trzykrotnie sprawdzać, kto tutaj jest właściwie opiekunem prawnym.
Firmy zaczęłyby przepisywać zasady HR. Zwrot „szukamy młodego dynamicznego zespołu" zniknąłby, bo „młody" przestałby cokolwiek realnie oznaczać. Dynamiczny oznaczałby nagle tylko umysł, nie datę urodzenia.
A wieczorne dyskusje przy piwie? Zamiast klasycznego „starzeję się, kolego" rozważano by, czy już nadszedł czas, by wcisnąć ten magiczny „stop".
Wyobraźmy sobie typową polską rodzinę z Krakowa. Ewa i Michał postanowili zatrzymać starzenie w wieku 33 lat, niedługo po narodzinach pierwszego dziecka. Chcieli „być energicznymi rodzicami na zawsze". Dziś ich syn ma dwadzieścia pięć lat i wygląda starszy niż oni.
Opinia publiczna udostępnia ich zdjęcia jako „dziwactwo tygodnia". On czuje się niezręcznie, gdy idzie z mamą wyglądającą jak jego partnerka na promocję. Ewa przyznaje, że wewnętrznie czuje się bardziej zmęczona niż jej twarz: „Wstaję rano i kolana mnie nie bolą, ale głowa ma za sobą trzydzieści lat dodatkowych trosk."
Ten wieczny młodzieńczy uśmiech w lustrze, a chroniczne zmęczenie w duszy. Dziwna kombinacja.
Nowy rodzaj kryzysu życiowego
Psychologowie rozwiązywaliby nowy typ kryzysu: nie „kryzys wieku średniego", ale „kryzys zatrzymanego wieku". Gdy wiesz, że twoja twarz już się nie zmieni, nacisk przesuwa się gdzie indziej. Na decyzje, wybory, karierę, odwagę, by coś zakończyć i zacząć od nowa.
Społeczeństwo podzieliłoby się na „zatrzymanych" i „naturalnie starzejących się". Jedni twierdziliby, że po prostu wykorzystują technologię i są odpowiedzialni za swoje ciało. Drudzy mówiliby o pokorze wobec czasu i o tym, że zmarszczki są pamięcią życia.
Ciekawe artykuły:
A gdzieś między nimi tłoczyłaby się cicha większość, która właściwie nie wie, co jest słuszne – i po prostu nie chce być sama.
Jak podejmować decyzję: kiedy (i czy w ogóle) zatrzymać starzenie
Gdyby istniał formularz „Zaznacz swój wiek na zawsze", nie byłby wcale łatwy do wypełnienia. Jedna z pierwszych rad terapeutów brzmiałaby prawdopodobnie: nie wybieraj wieku w kryzysie. Nie po rozstaniu, nie podczas zimowej depresji, nie w środku wypalenia zawodowego.
Rozsądne podejście wyglądałoby raczej jak długoterminowa obserwacja siebie samego. W jakim wieku czuję się najbardziej „sobą" – fizycznie, psychicznie, społecznie? Kiedy mam ciało, któremu ufam, a jednocześnie umysł, który już coś zrozumiał?
Być może powstałyby całe „coachingowe centra wiekowe", gdzie człowiek uczyłby się rozpoznawać, kiedy jego forma życiowa jest naprawdę dojrzała… a kiedy to tylko ucieczka przed strachem przed starością.
Pułapki impulsywnych wyborów
Błąd, który popełniałoby wielu ludzi, byłby strasznie ludzki: działanie z impulsu. Rozstanie, pierwsze duże zmarszczki, choroba bliskiej osoby. I nagle wybór: „Nigdy więcej nie chcę się zestarzeć, wystarczy."
Ten strach przed chorobami i samotnością na końcu życia prawdopodobnie jeszcze by się nasilił, nie osłabł. Widzieć wokół siebie „wiecznych" ludzi biegnących maraton w wieku sześćdziesięciu lat, gdy ty zdecydowałeś się nie zatrzymywać, potrafiłoby boleć.
Bądźmy szczerzy: nikt nie tworzy szczegółowego planu życiowego w wieku 25 lat i odpowiedzialnie go nie realizuje każdego dnia. Ludzie wahaliby się, cofali, zmieniali zdanie. A ten luksus zmiany zdania nagle by się skończył.
W debatach wciąż brzmiałoby jedno zdanie:
„Może nie chodzi o to, by pozostać młodym, ale o to, by nie bać się być starym."
Lekarze przypominaliby, że nawet „zatrzymane" ciało może zachorować, że młodość nie jest kuloodporną tarczą. Filozofowie otwieraliby niewygodne pytanie: co czyni życie życiem, gdy znika naturalny koniec jednego etapu?
A media powtarzałyby kilka prostych punktów, które ludzie przyklejaliby do lodówek:
- Wybór wieku to nie modny trend, to jednorazowa decyzja.
- Zapytaj siebie, czy wybierasz z miłości do życia, czy ze strachu przed starością.
- Rozmawiaj o tym z tymi, których kochasz – decyzja dotknie nie tylko twoje ciało, ale i twoje relacje.
Świat po „zatrzymaniu czasu": pytania bez jasnej odpowiedzi
W świecie, gdzie każdy może zatrzymać starzenie, prawdopodobnie mniej szeptano by o kremach przeciwzmarszczkowych, a więcej mówiono o dylemacie: jak długo właściwie chcemy żyć aktywnie? Już teraz znamy ten cichy moment, gdy na zjeździe klasowym zaskakuje nas, jak bardzo postarzeli koledzy – i jak bardzo wciąż ich rozpoznajemy.
Teraz wyobraź sobie ten sam zjazd, gdzie niektórzy wyglądają jak na zdjęciu maturalnym, a inni niosą na twarzy całe czterdzieści dodatkowych lat. Gdzie człowiek czułby się bezpieczniej? W „wiecznym" kolektywie, czy w tym naturalnym, gdzie lata rysują historie na skórze?
Nagle pytanie „Jak wyglądam?" zmieniałoby się w trudniejsze: „Jak chcę żyć, gdy czas przestanie być wymówką?"
Nieoczekiwane konsekwencje technologii nieśmiertelności
Technologia zatrzymania starzenia prawdopodobnie zmusiłaby nas do znacznie szczerszego spojrzenia na to, co dziś wolimy odkładać. Na przykład temat przeludnienia: gdy ludzie nie umierają tak szybko i mają energię do znacznie dłuższej pracy, kto zdecyduje, ile pokoleń zmieści się w jednym mieście, jednym kraju, jednej planecie?
Podobnie zmieniłby się pogląd na błędy. Gdy masz dwadzieścia pięć lat i wiesz, że tak będziesz wyglądać przez kolejne pięćdziesiąt, nagle każdy wybór ma inną wagę. Rozpad związku, zmiana zawodu, wyjazd za granicę – to wszystko byłoby mniej o „straconej młodości", a bardziej o „co właściwie chcę zrobić ze swoim życiem, skoro mam tyle czasu?"
Może nie bylibyśmy tak lekkomyślni. Albo przeciwnie – zagubilibyśmy się w wiecznym odkładaniu.
Prawdziwa wartość młodości
Ciekawe, że przez to wszystko ponownie otworzyłoby się stare, niemal zapomniane pytanie: do czego właściwie służy nam młodość? Do osiągnięć? Do korzyści? Do pragnienia podziwiania? Czy do odwagi próbowania, upadania, zmieniania się, rozwijania?
Świat, w którym można zatrzymać starzenie w wybranym wieku, wyglądałby na pierwszy rzut oka kusząco, jak filtr na Instagramie ustawiony na nieskończoność. Tylko że za tym filtrem wciąż pozostawałby człowiek ze wszystkimi swoimi lękami, pragnieniami, zmęczeniem i radością.
I być może ostatecznie najciekawsi nie byliby ci „zamrożeni". Ale ci, którzy powiedzieliby: chcę się zestarzeć. Chcę zobaczyć, jak moja twarz zmienia się wraz z tym, co przeżyłem.
Najczęstsze pytania
- Czy po zatrzymaniu starzenia można by jeszcze zmienić swój wiek? Większość scenariuszy ekspertów zakłada, że byłby to proces nieodwracalny – właśnie dlatego wokół niego powstałby cały system doradztwa i przygotowania psychologicznego.
- Czy zatrzymanie starzenia oznaczałoby również nieśmiertelność? Nie, ciało przestałoby się starzeć, ale mogłoby zachorować, zostać zranione lub umrzeć tak samo jak dziś, tylko bez typowego „zużycia" wiekiem.
- Jak rozwiązano by problem przeludnienia planety? Politycy i eksperci musieliby otwarcie rozwiązywać kwestie limitów urodzeń, długości aktywnego życia oraz kształtu systemów emerytalnych, które prawdopodobnie znacznie by się opóźniły.
- Czy byłoby sprawiedliwe, gdyby nie wszyscy mogli sobie pozwolić na zatrzymanie starzenia? Największy niepokój kierowałby się ku powstaniu „wiecznej elity" – grupy bogatych, którzy mają dłuższe produktywne życie i więcej możliwości gromadzenia władzy.
- Czy człowiek mógłby żałować, że zatrzymał starzenie? Tak, szczególnie w momencie, gdy odkryłby, że jego psychika i życiowe doświadczenie już dawno odpowiadają innemu wiekowi niż ten, który widzi w lustrze, a powrót nie byłby możliwy.
